Bwyd

Pam mae bwyd yn bwysig ym Mhowys

Mae bwyd wrth wraidd hunaniaeth, economi a thirwedd Powys — ac yng nghanol ei her o ran newid hinsawdd.

Gan mai Sir wledig yn bennaf ydyw, mae cymunedau a bywoliaeth Powys wedi'u cysylltu'n agos â ffermio a defnydd tir. Mae newid hinsawdd eisoes yn effeithio ar systemau bwyd drwy:

• Gaeafau gwlypach a hafau poethach a sychach
• Mwy o lifogydd a chyfnodau o sychder
• Pwysau ar dwf glaswellt ac iechyd da byw
• Tarfu ar y gadwyn gyflenwi
• Costau mewnbwn cynyddol

Mae'r newidiadau hyn yn effeithio ar gynhyrchu bwyd, incwm gwledig a gwytnwch lleol.

Bwyd yw'r maes unigol mwyaf o allyriadau ym Mhowys, yn cyfrif am bron i 50% (48.89%) o gyfanswm ôl troed carbon Powys. Mae hyn yn cynnwys allyriadau sy'n gysylltiedig ag amaethyddiaeth, defnydd tir a chymeriant bwyd.

Mae allyriadau o ddefnydd tir, newid defnydd tir ac amaethyddiaeth yn cyfrif am 28% o gyfanswm ôl troed Powys, sef tua 1.0 miliwn tunnell o CO₂e - yn bennaf oherwydd amaethyddiaeth da byw, gan adlewyrchu tirwedd wledig a phroffil ffermio'r Sir. Mae hyn yn adlewyrchu economi wledig a threftadaeth ffermio Powys.

Mae bwyd yn cyfrif am 27% o ôl troed preswylydd (y trydydd cyfrannwr uchaf) a 6% o ôl troed ymwelydd.

Ond mae hefyd yn cynrychioli un o'r cyfleoedd mwyaf ar gyfer trawsnewid.

Drwy alinio gweithredu ar yr hinsawdd â chyd-destun gwledig Powys, gall y Sir:

• Gryfhau diogelwch bwyd lleol
• Cynorthwyo ffermwyr i addasu ac arallgyfeirio
• Gwella canlyniadau iechyd y cyhoedd
• Adfer priddoedd, cynefinoedd a systemau dŵr, a leihau llifogydd
• Meithrin gwydnwch economaidd hirdymor

Ynghyd ag adferiad natur, gall newid system fwyd drawsnewid tir Powys yn gonglfaen gweithredu ar yr hinsawdd.

Bwyd fel datrysiad i newid hinsawdd a lles

Mae gan Bowys gyfle unigryw. Gyda'r dull cywir, gall trawsnewid systemau bwyd a thir gryfhau diogelwch bwyd, gwella iechyd y cyhoedd a chefnogi economi wledig ffyniannus.

Gall newid system fwyd wella iechyd y cyhoedd, cynorthwyo ffermwyr, lleihau gwastraff a chryfhau cadwyni cyflenwi lleol — gan feithrin balchder a gwydnwch ledled Powys.

Mae adferiad bwyd a natur wedi'u cysylltu'n ddwfn â'i gilydd — ac yn ganolog i weithredu ar newid hinsawdd ym Mhowys.

Llunio dyfodol Powys

Rhaid i newid y system fwyd gryfhau bywoliaeth wledig yn ogystal â lleihau allyriadau. Ym Mhowys, mae cynnydd yn dibynnu ar bartneriaeth rhwng ffermwyr, busnesau, gwasanaethau cyhoeddus a chymunedau - felly mae newid yn cefnogi iechyd a chydnerthedd economaidd.

Bydd cynyddu trawsnewidiad y system fwyd ym Mhowys yn cynnwys:

• Cynorthwyo ffermwyr i addasu, arallgyfeirio a lleihau allyriadau
• Hyrwyddo bwyd lleol iach a fforddiadwy ar draws cymunedau
• Lleihau gwastraff bwyd ar draws cartrefi, busnesau a gwasanaethau cyhoeddus
• Cryfhau prosesu a chadwyni cyflenwi lleol
• Rheoli tir ar gyfer sawl budd: bwyd, natur, dŵr a charbon
• Cefnogi ffermwyr i addasu, amrywio a lleihau mewnbynnau ac allyriadau fferm uchel-carbon

Mae cyrff cyhoeddus ym Mhowys yn cynorthwyo i drawsnewid y system fwyd drwy gynllunio defnydd tir, caffael cyhoeddus, rhaglenni datblygu gwledig a gweithio mewn partneriaeth sy'n cryfhau cadwyni cyflenwi lleol, yn gwella diogelwch bwyd ac yn hyrwyddo rheoli tir yn gynaliadwy

Y nod yw gwneud opsiynau bwyd carbon isel a gwydn yn ddewis blasus, hawdd a fforddiadwy - wedi'u cefnogi gan fuddsoddiad a gwasanaethau.

Mae pobl a sefydliadau ledled Powys eisoes yn cymryd camau — mae'r enghreifftiau hyn yn dangos beth sy'n digwydd nawr.

Astudiaeth Achos Mae Prosiect Tir Cymunedol Castell Cnwclas yn ymddiriedolaeth tir gymunedol sy'n rheoli tua 21 erw o dir ym mhentref Cnwclas yn Nwyrain Powys. Mae'r safle'n cynnwys:36 o randiroedd cymunedol, perllan gymunedol a gofod tyfu a rennir. Ar ôl pedair blynedd ar ddeg o godi arian, prynwyd y tir yn llwyddiannus ar gyfer perchnogaeth y gymuned yn 2023. Mae'n dangos sut y gall stiwardiaeth tir lleol gryfhau diogelwch bwyd, bioamrywiaeth a gwytnwch cymunedol. Dysgwch fwy: KCCLP - Knucklas Castle Community Land Project (Dolen allanol)

Astudiaeth Achos Mae Mach Maethlon yn sefydliad cymunedol sylfaenol sy'n anelu at gynyddu gwydnwch bwyd yn Dyffryn Dyfi. Mae dau sefydliad partner o fewn Mach Maethlon: Blwch Llysieuol Mach a Mach Bwydadwy. Dysgwch fwy: Mach Maethlon © 2024 – hoi bwyd yng nghalon y gymuned (External Link)

Datgloi camau gweithredu i drawsnewid y system fwyd ledled Powys

Ochr yn ochr â chyflenwi gan y sector cyhoeddus, mae'r partneriaid hyn yn helpu cymunedau a busnesau i gymryd camau gweithredu.

Partneriaeth Bwyd Powys

Mae Bwyd Powys yn gweithio i gefnogi bwyd da, lleol a chynaliadwy ledled y sir.

Mae'r bartneriaeth yn hyrwyddo:

• Cynhyrchu bwyd cynaliadwy
• Dietau iach
• Cadwyni cyflenwi lleol cryfach
• Ymgysylltu â'r gymuned drwy ei Siarter Bwyd

Mae'r Siarter Bwyd (Dolen Allanol) yn hybu arferion bwyd cynaliadwy ledled y sir ac yn annog pobl i ymrwymo i gamau gweithredu a dod yn ddinasyddion bwyd gweithgar.

Mae map Bwyd Powys yn offeryn hawdd ei ddefnyddio i ddysgu am fwyd cynaliadwy yn eich ardal chi. Dysgwch fwy yma: Map Bwyd Powys - Bwyd Powys Food (Dolen Allanol)

Gweithredu sy'n seiliedig ar dystiolaeth

Mae tystiolaeth yn helpu gwasanaethau cyhoeddus, busnesau a chymunedau i roi ymdrech lle y bydd yn gwneud y gwahaniaeth mwyaf.

Ôl-troed carbon Powys

Gallwch edrych ar fanylion llawn ôl troed carbon Powys, gan gynnwys mewn perthynas â bwyd, ar Sir Powys: Sylfaen Carbon a Thrawsnewid Hinsawdd gan Small World Consulting

Small World Consulting Report

Adroddiad ar bobl ifanc yn dychmygu dyfodol bwyd

Gallwch hefyd ddarllen yr adroddiad Bwyd y Dyfodol - Ail-ganoli Rhan y Rhanddeiliaid ar gyfer Datblygu Polisi, sy'n edrych ar sut y gall ymgysylltu - yn enwedig gyda phobl ifanc - lunio dyfodol bwyd mwy cynaliadwy.

Future Food Feasibility

Adroddiad Gwydnwch Sifil Bwyd Dyfed-Powys

Dyfed Powys Civil Food Resilience - Pembrokeshire Local Food Partnership (Dolen Allanol)