Natur

Pam mae natur yn bwysig ym Mhowys

Natur yw un o gryfderau mwyaf Powys — ac un o'n datrysiad mwyaf pwerus wrth ystyried yr hinsawdd.

Ar hyn o bryd mae tir a chynefinoedd naturiol Powys yn gweithredu fel dalfa garbon net - sy'n golygu eu bod yn tynnu mwy o garbon o'r atmosffer nag y maent yn ei allyrru. Mae coedwigoedd, glaswelltiroedd a gwlyptiroedd Powys yn storio tua 389,000 tunnell o CO₂ yn flynyddol.

Mae hyn yn arwyddocaol. Mae'n golygu bod natur ym Mhowys eisoes yn chwarae rhan bwysig wrth fynd i'r afael â newid hinsawdd.

Fodd bynnag, mae storio carbon yn naturiol yn dibynnu ar y ffaith bod yr ecosystemau hynny'n iach ac yn cael eu rheoli'n dda. Gall mawndiroedd sydd wedi'u difrodi, priddoedd sydd wedi'u diraddio neu gynefinoedd sydd wedi'u rheoli'n wael newid yn gyflym o storio carbon i'w ryddhau.

Mae newid hinsawdd eisoes yn effeithio ar briddoedd, dŵr, tir fferm a bywyd gwyllt ledled Powys. Mae gaeafau cynhesach a gwlypach a hafau poethach a sychach yn ail-lunio ein tirwedd. Rydym yn gweld:

• Cyfnodau o sychder amlach a glaw mawr
• Mwy o berygl llifogydd a thanau gwyllt
• Pwysau ar fawndiroedd, coetiroedd ac afonydd
• Effeithiau ar iechyd da byw a thwf glaswellt
• Mwy o ledaeniad o blâu, clefydau a rhywogaethau ymledol

Mae'r newidiadau hyn yn effeithio ar gynhyrchu bwyd, bioamrywiaeth ac iechyd ein hamgylchedd naturiol.

Nid yw adferiad natur yn ymwneud â charbon yn unig — mae'n cryfhau iechyd, cysylltiad cymunedol a gwydnwch hirdymor.

Natur fel datrysiad i newid hinsawdd a lles

Drwy adfer ac ehangu cynefinoedd naturiol iach, gallwn:

• Natur a hinsawdd: cryfhau bioamrywiaeth; cynyddu’r gallu i storio carbon yn yr hirdymor; meithrin gwydnwch
• Pobl a lleoedd: gwella lles meddyliol; lleihau perygl llifogydd; cefnogi bywoliaethau cynaliadwy

Mae adferiad natur, gweithredu ar yr hinsawdd a lles pobl yn mynd law yn llaw.

Llunio dyfodol Powys

Mae adfer natur yn cynnig nifer o fanteision — ond mae'n gweithio orau pan gaiff ei gydlynu, a’i gefnogi'n deg yn yr hirdymor. Ym Mhowys, nid yw adfer natur yn ymwneud â thirfeddianwyr unigol yn unig: mae'n dibynnu ar gydweithio ar draws ffermio, cymunedau, gwasanaethau cyhoeddus a pholisi cenedlaethol.

Bydd cynyddu adferiad natur ym Mhowys yn cynnwys:

• Adfer mawndiroedd, gwlyptiroedd, afonydd a choetiroedd i gryfhau’r gallu i storio carbon a bioamrywiaeth
• Cefnogi ffermio sy'n gyfeillgar i natur a rheoli tir yn gynaliadwy
• Creu cynefinoedd sydd wedi'u cysylltu'n well ar draws ffermydd, trefi a thirweddau
• Gwella ansawdd dŵr a rheoli llifogydd naturiol
• Stiwardiaeth, monitro a buddsoddi hirdymor i ddiogelu cynnydd

Mae cyrff cyhoeddus ym Mhowys yn defnyddio eu dyletswyddau statudol, eu gallu i gynllunio a'u tirddaliad i amddiffyn, adfer a chysylltu cynefinoedd ledled Powys.

Mae'r enghreifftiau hyn yn dangos sut mae adferiad natur yn cael ei gyflawni trwy gymunedau, rheolwyr tir a phartneriaid yn y sector cyhoeddus.

Astudiaeth Achos Mae On The Verge yn fenter amgylcheddol dan arweiniad y gymuned a sefydlwyd yn 2019 ac sydd wedi'i lleoli yn Nhalgarth. Mae'r prosiect yn dangos sut y gall camau gweithredu bach, ar y cyd wneud gwahaniaeth ystyrlon i fioamrywiaeth a lles y gymuned. Mae eu gwaith yn cynnwys. Mae'n enghraifft ymarferol o sut y gall gweithredu lleol gefnogi adferiad natur a nodau hinsawdd. Rhagor o wybodaeth: On The Verge I Preserving and creating wildlife habitats (Dolen Allanol)

Astudiaeth Achos Gwnaed gwaith o wneud adeilad newydd Glan yr Afon (canolfan ymwelwyr a lle cymunedol) a'r ardaloedd awyr agored cyfagos yn fwy gwyrdd ar y cyd â Phartneriaeth Natur Lleol Powys. Roedd y prosiect hwn yn cynnwys to gwyrdd, gardd law, meinciau, planwyr a gwaith i adfer cynefinoedd coetir cyfagos i wella natur, ac a oedd hefyd yn caniatáu iddo gael ei ddefnyddio ar gyfer gweithgareddau ysgol goedwig. Cafodd iard yr ysgol yn Ysgol Uwchradd y Drenewydd ei gwneud yn fwy gwyrdd hefyd trwy greu gardd tyfu bywyd gwyllt a bwyd. Dysgwch fwy yma: Local Nature Partnerships Cymru - Home (Dolen Allanol)

Datgloi camau gweithredu’n ymwneud â natur ledled Powys

Mae'r sefydliadau hyn yn helpu i wneud adferiad natur yn haws ac yn fwy hygyrch, ac yn gweithio i sicrhau nad oes unrhyw gymuned yn cael ei gadael ar ôl.

Partneriaeth Natur Lleol Powys

Ymdrech gydweithredol i adeiladu rhwydweithiau adfer natur wydn ym Mhowys sy'n fwy, yn well ac yn fwy cydgysylltiedig.

Cysylltwch â ni: Powys Nature Partnership - Powys County Council

Un Llais Cymru

Mae’n cynnig cyngor pwrpasol i Gynghorau Tref a Chymuned ynghylch cynlluniau gweithredu adfer natur yn unol ag argymhellion Adran 6 Deddf yr Amgylchedd.

Cysylltwch â ni: Home - One Voice Wales (Dolen Allanol)

Gweithredu sy'n seiliedig ar dystiolaeth

Mae tystiolaeth yn helpu gwasanaethau cyhoeddus , busnesau a chymunedau i roi ymdrech lle y bydd yn gwneud y gwahaniaeth mwyaf.

Ôl-troed carbon Powys

Gallwch edrych ar fanylion llawn ôl troed carbon Powys, gan gynnwys mewn perthynas â natur, ar Sir Powys: Sylfaen Carbon a Thrawsnewid Hinsawdd

Small World Consulting Report

Cynllun Gweithredu Adfer Natur Powys

Gallwch ddarllen cynllun Partneriaeth Natur Lleol Powys i adfer natur yng Nghynllun Gweithredu Adfer Natur Powys.

Powys Nature Recovery Action Plan - Powys County Council