Prif allyriadau
Yn 2022, roedd cyfanswm ôl troed carbon Powys (yn seiliedig ar ei ddefnydd) tua 3.5 miliwn o dunelli o CO₂e. O hyn, mae allyriadau sy'n gysylltiedig â phreswylydd yn cyfrif am tua 1.86 miliwn tunnell. Mae hynny tua 13.9 tunnell y pen - tua 17% yn uwch na chyfartaledd y DU ( 11.8 tunnell y pen ).
Mae daearyddiaeth wledig Powys yn helpu i egluro pam. Mae llawer o gartrefi oddi ar y grid nwy ac yn dibynnu ar olew a thanwydd solet ar gyfer gwresogi. Mae pobl hefyd yn dibynnu mwy ar geir oherwydd bod pellteroedd yn hirach ac mae’n anoddach darparu trafnidiaeth gyhoeddus mewn Sir llai poblog. Mae Powys dros ddeg gwaith yn llai dwys ei phoblogaeth na chyfartaledd y DU, a mwy na phum gwaith yn llai dwys ei phoblogaeth na Chymru yn gyffredinol.
Pam mae'r adroddiad hwn yn bwysig
Er mwyn cymryd camau effeithiol ar newid hinsawdd, mae arnom angen dealltwriaeth glir yn gyntaf o:
- o ble mae Powys yn dechrau
- beth sy'n sbarduno allyriadau
- pa beryglon rydyn ni'n eu hwynebu
- pa newidiadau fyddai’n gwneud y gwahaniaeth mwyaf
Mae partneriaid Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus Powys (BGC) wedi bod yn cydweithio i adeiladu sylfaen dystiolaeth gref i gefnogi dulliau gwneud penderfyniadau gwybodus, hirdymor ac ataliol ar draws gwasanaethau cyhoeddus, cymunedau a'r Sir ehangach.
Mae'r adroddiad hwn yn darparu sylfaen ar gyfer gweithredu yn y dyfodol.
Carbon mewn bywyd bob dydd
Mae'r adroddiad technegol yn defnyddio ôl troed carbon sy'n seiliedig ar ddefnydd, sy'n cofnodi'r allyriadau sy'n gysylltiedig â bywyd bob dydd ym Mhowys — gan gynnwys allyriadau sy'n digwydd y tu allan i'r Sir ond sy'n cael eu llywio gan yr hyn rydym yn ei brynu a'i ddefnyddio, er enghraifft bwyd, dillad a theclynnau wedi'u mewnforio.
Ôl-troed carbon Powys
- Bwyd yw'r gyfran fwyaf (bron i hanner), oherwydd ei fod yn cynnwys allyriadau sy'n gysylltiedig ag amaethyddiaeth a chymeriant bwyd.
- Yr economi a’r adnoddau a ddefnyddir yw'r nesaf o ran cyfanswm, gan gwmpasu allyriadau sy'n gysylltiedig ag ystod eang o nwyddau a gwasanaethau a ddefnyddir gan bobl sy'n byw yn y Sir.
- Mae teithio hefyd yn arwyddocaol, gan gyfrif am oddeutu un rhan o bump o gyfanswm yr ôl troed carbon.
- Mae ynni yn cwmpasu'r gyfran sy'n weddill o fewn y ffin sylfaenol, gan gynnwys trydan a gwresogi ar draws cartrefi, busnesau ac adeiladau eraill.
- Mae natur yn wahanol: mae'n ymwneud â charbon sy'n cael ei dynnu o'r atmosffer yn hytrach na'i allyrru. Yn 2022, amsugnodd amgylchedd naturiol Powys tua 215 cilotunnell o CO₂e .
Mae atgyfnerthu adferiad natur — drwy adfer ac ehangu cynefinoedd iach — yn cefnogi bioamrywiaeth ac yn helpu Powys i gyrraedd targedau’n ymwneud â newid hinsawdd ar draws y sifftiau eraill.
Beth mae “sero net” yn ei olygu i Bowys
Mae sero net yn golygu dod o hyd i gydbwysedd rhwng:
- nwyon tŷ gwydr a ryddheir i'r atmosffer, a
- nwyon tŷ gwydr sy’n cael ei dynnu o’r atmosffer (er enghraifft trwy fawndiroedd, coetiroedd a phriddoedd iach).
Mae'r adroddiad yn nodi llwybr teg, yn seiliedig ar wyddoniaeth, gyda dwy ran gysylltiedig:
- lleihau allyriadau, a
- cynyddu atafaelu carbon
Mae'r dadansoddiad yn dangos y byddai llwybr cyfran deg sy'n cyd-fynd â nod Cytundeb Paris o gyfyngu cynhesu i 1.5°C yn golygu bod Powys yn cyrraedd sero net erbyn 2045.
[insert glide path]
Gweithredu sy'n seiliedig ar dystiolaeth
Mae tystiolaeth yn helpu gwasanaethau cyhoeddus, busnesau a chymunedau i roi ymdrech lle y bydd yn gwneud y gwahaniaeth mwyaf.
Mae cyrff cyhoeddus ym Mhowys yn lleihau allyriadau drwy integreiddio ystyriaethau carbon i gaffael, rheoli ystadau, cynllunio trafnidiaeth, comisiynu a phenderfyniadau ariannol hirdymor.
Ôl-troed carbon Powys
Gallwch edrych ar fanylion llawn ôl troed carbon Powys yn Sir Powys: Sylfaen Carbon a Thrawsnewid Hinsawdd gan Small World Consulting.
Small World Consulting Report
Targedau newid hinsawdd Llywodraeth Cymru
Sut mae Cymru yn mynd i'r afael â'r argyfwng hinsawdd gyda fframwaith o dargedau a chyllidebau carbon.
Targedau newid hinsawdd a chyllidebau carbon | LLYW.CYMRU (Dolen Allanol)
Adroddiadau sero net y sector cyhoeddus
Mae'r dangosfwrdd hwn yn dwyn ynghyd ddata am allyriadau carbon y sector cyhoeddus yng Nghymru.
Adroddiad sero net y sector cyhoeddus yng Nghymru: dangosfwrdd rhyngweithiol | LLYW.CYMRU (Dolen Allanol)
Prif allyriadau
Yn 2022, roedd cyfanswm ôl troed carbon Powys (yn seiliedig ar ei ddefnydd) tua 3.5 miliwn o dunelli o CO₂e. O hyn, mae allyriadau sy'n gysylltiedig â phreswylydd yn cyfrif am tua 1.86 miliwn tunnell. Mae hynny tua 13.9 tunnell y pen - tua 17% yn uwch na chyfartaledd y DU ( 11.8 tunnell y pen ).
Mae daearyddiaeth wledig Powys yn helpu i egluro pam. Mae llawer o gartrefi oddi ar y grid nwy ac yn dibynnu ar olew a thanwydd solet ar gyfer gwresogi. Mae pobl hefyd yn dibynnu mwy ar geir oherwydd bod pellteroedd yn hirach ac mae’n anoddach darparu trafnidiaeth gyhoeddus mewn Sir llai poblog. Mae Powys dros ddeg gwaith yn llai dwys ei phoblogaeth na chyfartaledd y DU, a mwy na phum gwaith yn llai dwys ei phoblogaeth na Chymru yn gyffredinol.
Pam mae'r adroddiad hwn yn bwysig
Er mwyn cymryd camau effeithiol ar newid hinsawdd, mae arnom angen dealltwriaeth glir yn gyntaf o:
- o ble mae Powys yn dechrau
- beth sy'n sbarduno allyriadau
- pa beryglon rydyn ni'n eu hwynebu
- pa newidiadau fyddai’n gwneud y gwahaniaeth mwyaf
Mae partneriaid Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus Powys (BGC) wedi bod yn cydweithio i adeiladu sylfaen dystiolaeth gref i gefnogi dulliau gwneud penderfyniadau gwybodus, hirdymor ac ataliol ar draws gwasanaethau cyhoeddus, cymunedau a'r Sir ehangach.
Mae'r adroddiad hwn yn darparu sylfaen ar gyfer gweithredu yn y dyfodol.
Carbon mewn bywyd bob dydd
Mae'r adroddiad technegol yn defnyddio ôl troed carbon sy'n seiliedig ar ddefnydd, sy'n cofnodi'r allyriadau sy'n gysylltiedig â bywyd bob dydd ym Mhowys — gan gynnwys allyriadau sy'n digwydd y tu allan i'r Sir ond sy'n cael eu llywio gan yr hyn rydym yn ei brynu a'i ddefnyddio, er enghraifft bwyd, dillad a theclynnau wedi'u mewnforio.
Ôl-troed carbon Powys
- Bwyd yw'r gyfran fwyaf (bron i hanner), oherwydd ei fod yn cynnwys allyriadau sy'n gysylltiedig ag amaethyddiaeth a chymeriant bwyd.
- Yr economi a’r adnoddau a ddefnyddir yw'r nesaf o ran cyfanswm, gan gwmpasu allyriadau sy'n gysylltiedig ag ystod eang o nwyddau a gwasanaethau a ddefnyddir gan bobl sy'n byw yn y Sir.
- Mae teithio hefyd yn arwyddocaol, gan gyfrif am oddeutu un rhan o bump o gyfanswm yr ôl troed carbon.
- Mae ynni yn cwmpasu'r gyfran sy'n weddill o fewn y ffin sylfaenol, gan gynnwys trydan a gwresogi ar draws cartrefi, busnesau ac adeiladau eraill.
- Mae natur yn wahanol: mae'n ymwneud â charbon sy'n cael ei dynnu o'r atmosffer yn hytrach na'i allyrru. Yn 2022, amsugnodd amgylchedd naturiol Powys tua 215 cilotunnell o CO₂e .
Mae atgyfnerthu adferiad natur — drwy adfer ac ehangu cynefinoedd iach — yn cefnogi bioamrywiaeth ac yn helpu Powys i gyrraedd targedau’n ymwneud â newid hinsawdd ar draws y sifftiau eraill.
Beth mae “sero net” yn ei olygu i Bowys
Mae sero net yn golygu dod o hyd i gydbwysedd rhwng:
- nwyon tŷ gwydr a ryddheir i'r atmosffer, a
- nwyon tŷ gwydr sy’n cael ei dynnu o’r atmosffer (er enghraifft trwy fawndiroedd, coetiroedd a phriddoedd iach).
Mae'r adroddiad yn nodi llwybr teg, yn seiliedig ar wyddoniaeth, gyda dwy ran gysylltiedig:
- lleihau allyriadau, a
- cynyddu atafaelu carbon
Mae'r dadansoddiad yn dangos y byddai llwybr cyfran deg sy'n cyd-fynd â nod Cytundeb Paris o gyfyngu cynhesu i 1.5°C yn golygu bod Powys yn cyrraedd sero net erbyn 2045.
[insert glide path]
Gweithredu sy'n seiliedig ar dystiolaeth
Mae tystiolaeth yn helpu gwasanaethau cyhoeddus, busnesau a chymunedau i roi ymdrech lle y bydd yn gwneud y gwahaniaeth mwyaf.
Mae cyrff cyhoeddus ym Mhowys yn lleihau allyriadau drwy integreiddio ystyriaethau carbon i gaffael, rheoli ystadau, cynllunio trafnidiaeth, comisiynu a phenderfyniadau ariannol hirdymor.
Ôl-troed carbon Powys
Gallwch edrych ar fanylion llawn ôl troed carbon Powys yn Sir Powys: Sylfaen Carbon a Thrawsnewid Hinsawdd gan Small World Consulting.
Small World Consulting Report
Targedau newid hinsawdd Llywodraeth Cymru
Sut mae Cymru yn mynd i'r afael â'r argyfwng hinsawdd gyda fframwaith o dargedau a chyllidebau carbon.
Targedau newid hinsawdd a chyllidebau carbon | LLYW.CYMRU (Dolen Allanol)
Adroddiadau sero net y sector cyhoeddus
Mae'r dangosfwrdd hwn yn dwyn ynghyd ddata am allyriadau carbon y sector cyhoeddus yng Nghymru.
Adroddiad sero net y sector cyhoeddus yng Nghymru: dangosfwrdd rhyngweithiol | LLYW.CYMRU (Dolen Allanol)
